Wat is eenzaamheid?

‘Eenzaamheid’ kan worden omschreven als een gevoel van verdriet over een afgesloten zijn van anderen, of dit nu reëel is of alleen maar ingebeeld. Eenzaamheid wekt een gevoel van ‘buitengesloten zijn’, van verworpen zijn, van verlatenheid. Het is het pijnlijke besef dat het aan zinvolle contacten met andere mensen ontbreekt. Eenzaamheid is de behoefte om door anderen nodig en gewenst te zijn. Of eenzaamheid nu een paar ogenblikken duurt, of een heel leven lang, er is in beide gevallen van dezelfde gevoelens sprake. Gevoelens van verwerping, isolement, wanhoop en onbehagen in verschillende mate zijn vaak de symptomen.

Sommige eenzame mensen trekken zich terug in een staat van egocentrisme, ontmoediging en zelfmedelijden. Terwijl anderen juist verwoede pogingen doen zich bij diverse groepen aan te sluiten om iemand te vinden die hen lief wil hebben. De meeste eenzame mensen echter nemen een houding van zelfmedelijden aan en koesteren het gevoel dat niemand om hen geeft en niemand hen begrijpt. Soms doen eenzame mensen pogingen aan hun eenzaamheid te ontsnappen door allerlei vormen van vermaak; zich te verdoven door drugs en alcohol of zelfs pogingen doen om zelfmoord te plegen.

Wat is de oorzaak?

Vaak is de eerste oorzaak het gebrek aan gemeenschap met God. De mens werd immers geschapen om een goede, betekenisvolle relatie met zijn Schepper te onderhouden. Door zonde en rebellie werd deze relatie in het paradijs verbroken en de mens begon in een geestelijke leegte te leven die eenzaamheid mee bracht. Door heel de Bijbel heen zijn er mannen en vrouwen die zich in hun eenzaamheid tot God wendden en zijn tegenwoordigheid zochten. Gebrek aan gemeenschap met anderen kan ook een oorzaak van eenzaamheid zijn. Liefde tot de naaste is een Bijbels gebod. Het is iets waar men zelf de aanzet voor moeten geven. Blijft men hierbij in gebreke en wacht men tot anderen liefde beginnen te betonen, voordat  men op zijn beurt liefde kan bewijzen, dan zal dit onherroepelijk gevoelens van eenzaamheid mee brengen.

Jezus is altijd Degene die het initiatief tot liefde neemt. Men zal dat dan ook moeten doen, net als Hij. Veel eenzame mensen wachten erop dat anderen zullen komen om hun liefde en hartelijkheid te bewijzen. Dit is echter niet de manier waarop de Heer werken wil. Gods uitgangspunt is altijd: ‘Geef en u zal gegeven worden’. Men moet zijn hart naar anderen uit laten gaan en hen geven wat men zelf zou willen ontvangen. Eenzaamheid is soms het gevolg van het ontkennen van dit principe; de Schrift zegt juist:

  • ‘De zegenende ziel wordt overvloedig gezegend en verkwikt!’
Gebrek aan zelfrespect

Gebrek aan zelfrespect kan ook een oorzaak van eenzaamheid zijn. Eenzame mensen hebben vaak een negatief beeld van zichzelf. Ze koesteren gevoelens van waardeloosheid en incompetentie. Omdat men zo over zichzelf denkt, concludeert men dat men ook door anderen zo wordt gezien. Een lage waardering voor zichzelf brengt mensen er gauw toe zich te laten intimideren en zwak en verlegen te zijn. Zo’n houding heeft tot gevolg dat men nog meer in de eenzaamheid terecht komt doordat men zich van anderen terugtrekt. Of juist zo krampachtig zijn best doet om de genegenheid van anderen te winnen, dat deze zich gedwongen voelen de ander op een afstand te houden. Met het gevolg dat de gevoelens van verwerping en eenzaamheid nog toenemen. Gebrek aan zelfrespect kan zowel een symptoom als een oorzaak van eenzaamheid zijn.

Een negatieve opstelling

Zelfmedelijden kan veel tot eenzaamheid bijdragen. Het negatieve spreken over zichzelf en het eigen ‘arme ik’ versterkt alleen maar de vicieuze cirkel van eenzaamheid en een negatieve kijk op het leven. De meeste mensen zoeken geen negatieve mensen op om daar vriendschap mee te sluiten. Sommige mensen zijn zo ambitieus, egocentrisch, kritisch en intolerant tegenover de zwakheden en tekorten van anderen, dat ze dezen van zich afstoten. Zo worden heel wat beginnende vriendschappen verbroken. En eenzaamheid is het gevolg. Zulke mensen hebben de neiging anderen daarover verwijten te maken. Zonder in te zien dat ze eigenlijk zelf de oorzaak van hun eenzaamheid zijn. Sommige mensen zijn niet in staat goede relaties op te bouwen door hun onderliggende houding van bitterheid en vijandigheid. Zulke zaken stoten anderen gemakkelijk af. Veel mensen zijn onzeker, teruggetrokken en verlegen. De vrees voor verwerping kan barrières opwerpen die hen weerhouden hun hart naar anderen uit te laten gaan. Ware liefde is echter altijd bereid risico’s te lopen en gekwetst te worden, anders zou het geen liefde zijn. De Heer heeft ons hierin zijn voorbeeld nagelaten, Hij had lief, zonder de ‘schade en schande te achten’.

Omstandigheden

De snel veranderende materialistische leefwereld draagt veel bij aan de toenemende eenzaamheid. Veel mensen raken vandaag de dag verstoken van zinvolle contacten met anderen. Relaties worden verbroken, vriendschappen opgezegd, gezinnen opgebroken en gezonde gemeenschapszin vernietigd. Relaties zijn tegenwoordig over het algemeen oppervlakkige, kortstondige belevenissen, die vaak in eenzaamheid resulteren. De alleenstaande, de weduwnaar, de gescheiden mens, de oudere, ze zijn allen vatbaar voor eenzaamheid. We kennen allemaal het gevoel van heimwee, wanneer we van onze geliefden gescheiden zijn. Ook zij die leidende posities innemen, bijzonder rijk of getalenteerd zijn, de nieuwkomers in een bepaald gebied, mensen met gebreken en ziekten zijn kwetsbaar.

Aan de andere kant lijkt het of men nooit meer eenzaam hoeft te zijn. Sinds de opkomst van internet en de sociale media, zou men zich toch genoeg verbonden kunnen weten met anderen. Men is dan niet meer afhankelijk van de contacten in de directe leefomgeving, nee het wereldwijde web zou de toegangspoort zijn tot vele, wisselende contacten. Niets is minder waar. De sociale media zijn meestal een poel van verdriet en eenzaamheid, want ook al heeft men veel ‘vrienden’, in wezen kan men toch nog erg geïsoleerd leven. Om maar niet te spreken over de negatieve gevolgen van de social media, denk aan pesterijen en dergelijke.

Hoe te overwinnen?

Het gevoel van eenzaamheid is geen zonde, maar een reactie op eenzaamheid kan wel zondig zijn. Men kan zich bijvoorbeeld  aan een overmatig alcoholgebruik overgeven of zich volkomen verliezen in zelfmedelijden. Dat zijn dan zondige reacties. Eenzaamheid is ook een verkeerd motief voor een huwelijk. Heel wat mensen zijn om deze reden een huwelijk aangegaan, om vervolgens te ontdekken dat ze eenzamer zijn dan ooit tevoren.

God staat soms in het leven van zijn kinderen perioden van eenzaamheid toe, zodat ze dichter tot Hem zullen komen. Eenzaamheid is dan een oproep tot een betere betrokkenheid met de Heer. Als men echter op zo’n periode verkeerd reageert, is er het gevaar om Gods bedoelingen mis te lopen. Men mist dan iets dat het leven had kunnen verrijken. Voor alles zal men moeten leren om de gevoelens van eenzaamheid bij de Heer Jezus te brengen. Hij begrijpt de christen immers volkomen. Niemand betoonde ooit meer liefde dan Hij, toen Hij voor de hele mensheid aan het kruis hing. Zelfs door Gods Geest werd Hij verlaten. Niemand zal ooit zo’n eenzaamheid moeten ondergaan als Hij.

Relatie met Gods Zoon, Jezus Christus

Sommige mensen hebben het idee dat hun gevoelens van eenzaamheid te onbelangrijk zijn om ze bij de Heer te brengen. Maar de Schrift bemoedigt: ‘vrijmoedig toe te gaan tot de troon van genade’. Zonder een zinvolle relatie met Gods Zoon, Jezus Christus, zal de eenzaamheid nooit compleet verdwijnen. God verlangt naar een zich verdiepende gemeenschap met de christen door zijn Zoon, doordat we ook Zijn Woord lezen en er innerlijk mee bezig zijn. Men leert in gebed met Jezus te spreken en elk gebied van het leven met hem te delen. Doordat men door aanbidding en lofprijzing komt tot een betere gemeenschap met Hem en binnengaat in de tegenwoordigheid van God.

Correcties

De mens kan onbewust bepaalde karaktertrekken tonen, waardoor andere mensen afgestoten worden en het gevoel van verlatenheid en eenzaamheid versterkt wordt. Men zal dan open en eerlijk met alle dingen in het leven schoon schip moeten maken die verkeerd en zondig zijn door ze tegenover de Heer te belijden en Hem oprecht te vragen het hart te reinigen en de destructieve neigingen te corrigeren. Dan zal men ook met elke verkeerde manier van denken over zichzelf moeten breken en zich niet langer als waardeloos, minderwaardig en zinloos mogen zien. De Bijbel onderwijst immers dat men in Christus een grote waarde heeft.

Een van de grootste leugens van de vijand is dat de mens waardeloos is. De waarde voor God wordt echter bepaald door het feit dat Jezus voor ons stierf en Hij betaalde voor de mensheid de kostbare prijs van zijn bloed! Elk negatief gepraat over zichzelf moet gebroken worden. Vaak spreekt men onwaarheid over zichzelf. Dit heeft de neiging om negatief op het leven in te werken. Als men ooit over zichzelf spreekt dan zal dat bemoedigend moeten zijn, vermengd met gebed en dankzegging naar de Heer voor alle goede dingen die Hij in het leven schenkt.

Toewijding aan Gods werk

Voor opnieuw geboren christenen heeft God een leefklimaat geschapen, waarin zij de eenzaamheid overwinnen kunnen. Hij liet de mens geboren worden in een geestelijk gezin, de gemeente van Jezus Christus. Als men zich uit dat gezin terugtrekt en een passief leven lijdt, zonder toewijding aan de werken van God, zal men in dat gezin eenzaam en vreemdelingen blijven. Als de christen zichzelf echter beschikbaar stelt voor de gemeenschap van gelovigen waar hij of zij bij hoort – en zich actief inzet voor de verschillende gebieden waar men zich dienstbaar kan maken – dan zal dat een verrijking geven. Uiteraard moet die inzet niet geleverd worden vanuit eigenliefde, of vanuit zelfzuchtige motieven, maar uit liefde voor de ander die men willen dienen. Op die manier zal de mens kunnen beginnen te bouwen aan zinvolle relaties. Tot de eenzamen zegt de Heer:

  • ‘Nooit zal Ik u afvallen, nooit zal Ik u verlaten,’ zodat we vol vertrouwen kunnen zeggen: ‘De Heer is mijn helper, ik heb niets te vrezen. Wat zouden mensen mij kunnen doen?’ (Hebreeën 13:5,6).